Η ιερή νόσος

Η μελαγχολία είναι ένα από τα συχνότερα θέματα προς εξέταση των περισσότερων επιστημών που απαρτίζουν τη δυτική σκέψη, της ιατρικής, της ψυχολογίας, της φιλοσοφίας αλλά και των καλών τεχνών. Κατά την παράδοση, αποτέλεσμα ψυχικού ή και σωματικού πόνου, η μελαγχολία, θεωρείται από την αρχαιότητα στοιχείο του χαρακτήρα όσων ξεχωρίζουν.

Ο χαρακτηρισμός της ως «ιερής νόσου» αντικατοπτρίζει τη δυσυποστασία της. Από τη μια απαραίτητη ψυχική κατάσταση για σπουδαία επιτεύγματα και από την άλλη μια σοβαρή ασθένεια.

Πρώτος μελετητής της αποτέλεσε ο Ιπποκράτης, που την απέδωσε σε περίσσεια ποσότητα «μέλαινας χολής» στον οργανισμό. Αργότερα, ένας πολύ γνωστός ιατρός που εργαζόταν στη Ρώμη, ο Κλαύδιος Γαλήνος, σε μια προσπάθειά του να σκιαγραφήσει την ανθρώπινη συμπεριφορά με βάση την περιεκτικότητα του οργανισμού σε «χυμούς», περιέγραψε τον άνθρωπο με πλεόνασμα μέλαινας χολής, ως μελαγχολικό, σκυθρωπό και κατηφή. Πίστευαν λοιπόν οι αρχαίοι, ότι αύξηση της μέλαινας χολής σε έναν άνθρωπο είχε ψυχολογικές επιπτώσεις πάνω του και αργά ή γρήγορα θα οδηγιόταν στην τρέλα και την έκσταση. Από την άλλη όμως είχαν καταστήσει σαφές ότι η μελαγχολική διάθεση ήταν απαραίτητη για δημιουργία μεγάλων επιτευγμάτων. Θεωρήθηκε έτσι απαραίτητο χαρακτηριστικό του χαρακτήρα όσων διακρίνονται για το μεγαλείο τους.

Ο Αριστοτέλης στο έργο του «προβλήματα» αναρωτιέται γιατί όλοι οι εξαίρετοι άνθρωποι είναι μελαγχολικοί. Για τη διερεύνηση αυτού του προβλήματος ο Αριστοτέλης αρνείται τις εύκολες κατατάξεις. Ο Αριστοτέλης επιδίδεται στην προσπάθεια απάντησης του ιατροφιλοσοφικού ερωτήματος περί δημιουργικότητας του ατόμου και ικανότητας για δημιουργία. Έτσι για πρώτη φορά ο μελαγχολικός άνθρωπος θεωρείται κάτοχος ξεχωριστών διανοητικών ικανοτήτων. Στους επιφανείς μελαγχολικούς, ο Αριστοτέλης, συμπεριλαμβάνει το Σωκράτη, τον Πλάτωνα και τον Εμπεδοκλή αλλά και τους περισσότερους ποιητές.

Πολλούς αιώνες αργότερα, Ο Ρόμπερτ Μπέρτον στο έργο του «Ανατομία της Μελαγχολίας» εξιδανικεύει τη μελαγχολία, διατυπώνοντας την άποψή του ότι η μελαγχολία δεν είναι μια ασθένεια, αλλά βασικό συστατικό του πολιτισμού. Ο Άλπμπερτ Ντύρερ στο έργο του «Μελαγχολία» περιγράφει τις πολύπλοκες σχέσεις μεταξύ σοφίας, ιδιοφυΐας και κατάθλιψης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και ο όρος με τον οποίο επέλεξε ο Σαρλ Μποτλέρ να εκφράσει τη μελαγχολία: “sleen”. Ο όρος αυτός καλύπτει ένα μεγάλο φάσμα από σημασίες, όπως αγωνία, πλήξη, υπαρξιακή ανησυχία, αίσθημα ασυμβατότητας.

Πώς αντιλαμβάνεται όμως ο σημερινός πολιτισμός τη μελαγχολία; Όπως πολύ σωστά σημειώνει η καθηγήτρια ψυχολογίας Φωτεινή Τσαλίκογλου σε άρθρο της στο Βήμα, η μελαγχολία σήμερα νοείται ως κατάθλιψη, ως ένα μοντέρνο σφάλμα ενάντια στην επιταγή μιας ψυχαναγκαστικής αισιοδοξίας, ενάντια σε μια εργαλειακά νοούμενη πρόοδο.  Μέσα σε αυτή την κρίση είμαστε οι αναλφάβητοι της μελαγχολίας.

Αυτό που καλούμαστε λοιπόν να κάνουμε σε αυτόν το δύσκολο καιρό της κρίσης είναι να απενοχοποιήσουμε τη μελαγχολία για άλλη μια φορά, και να μετατρέψουμε αυτή τη μυστηριώδη ψυχική κατάσταση σε οίστρο της ζωής.

ΑΓ

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s